پزشکی خانواده و نظام ارجاع، تنها مسیر پایدار برای دستیابی به پوشش همگانی سلامت است

به گزارش وب‌دا خوزستان، دکتر مهرداد شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز و رئیس مرکز بهداشت خوزستان، در برنامه‌ای رادیویی با محوریت تبیین «برنامه ملی پزشکی خانواده و نظام ارجاع»، با اشاره به تغییرات بنیادین در الگوی بیماری‌ها و ساختار جمعیتی کشور، این طرح را اقدامی حیاتی برای کاهش هزینه‌های درمانی مردم و ارتقای عدالت در سلامت دانست و تاکید کرد: اجرای طرح پزشکی خانواده و استقرار یک نظام ارجاع قوی، تنها راه نجات جامعه از فشارهای مالی ناشی از بیماری‌های مزمن و سالمندی است.

وی در این راستا، بر ضرورت گذار از درمان‌محوری و پیشروی به سوی رویکرد پیشگیرانه تأکید کرد و افزود: امروزه شاهد تغییر رویه بیماری‌ها از واگیر به غیرواگیر هستیم؛ به‌طوری که ۸۵ درصد بار بیماری‌ها و ۹۰ درصد مرگ‌ومیرها ناشی از بیماری‌های غیرواگیر است. همچنین با توجه به افزایش امید به زندگی و روند سالمندی جمعیت، در حال حاضر به ازای هر تولد، حدود سه سالمند به جمعیت کشور اضافه می‌شود که این روند جمعیتی، نیاز به بازنگری در ساختار خدمات بهداشتی-درمانی را دوچندان می‌کند.

رئیس مرکز بهداشت خوزستان اظهار داشت: تغییرات پر شتاب فناوری، هزینه‌های تشخیص و درمان را به شدت افزایش داده است و دولت برای کاهش هزینه‌ها از جیب مردم و جلوگیری از تبدیل شدن هزینه‌های بالای درمانی به یک تهدید برای سلامت جامعه، اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع را در دستور کار قرار داده است تا دسترسی مردم به خدمات علمی و رایگان تسهیل شود.

دکتر شریفی ضمن بررسی اهداف این طرح، «عدالت در سلامت» را یکی از دستاوردهای مهم آن برشمرد و تصریح کرد: هدف این است تا مردم در کوتاه‌ترین زمان ممکن و بدون پرداخت هزینه‌های جانبی، ابتدا از خدمات بهداشتی در سطح یک و سپس در صورت نیاز، به خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی در سطح دو دسترسی یابند.

وی ادامه داد: در حال حاضر نظام سلامت درمان‌محور و بیمارستان‌محور است؛ یعنی فرد باید ابتدا بیمار شود و دچار عوارض گردد تا سپس به بیمارستان مراجعه کند. از سوی دیگر، متأسفانه ۸۵ درصد از منابع حوزه سلامت صرف درمان تنها ۱۵ درصد از جمعیت می‌شود؛ این یعنی برای ۸۵ درصد باقی‌مانده جمعیت که بایستی اقدامات پیشگیرانه انجام دهند، تنها ۱۵ درصد از منابع حوزه سلامت باقی می‌ماند. این موضوع نشان می‌دهد که توجه بیشتر به پیشگیری می‌تواند هم از بیماری‌ها جلوگیری کند و هم هزینه‌ها را کاهش دهد.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز تأکید کرد: در شرایط کنونی، مدیریت بیماری‌های مزمن و سالمندی بدون اجرای برنامه پزشکی خانواده و استقرار یک نظام ارجاع قوی امکان‌پذیر نیست و این امر منجر به فشارهای مالی شدید بر دولت و مردم خواهد شد و موفقیت این طرح در گرو تقویت سطح اول بهداشت است؛ جایی که پزشک خانواده، بهورز و کارکنان مراکز بهداشت با ارتقای سواد سلامت و توانمندسازی مردم، فرهنگ «خودمراقبتی» را جایگزین می‌کنند تا افراد با شناسایی عوامل خطر، ریسک بیماری‌ها را به حداقل رسانده و سلامت خود را تأمین کنند.

دکتر شریفی با اشاره به رویکرد جامع این طرح، بر اهمیت شناسایی عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH) تأکید کرد و گفت: اجرای برنامه ملی پزشکی خانواده و نظام ارجاع، مسیر شناسایی و مدیریت این عوامل را که فراتر از درمان‌های پزشکی هستند، هموار می‌کند. سلامت انسان تنها محصول تجویز دارو یا انجام جراحی نیست، بلکه تابعی از شرایطی است که افراد در آن متولد شده، رشد کرده و زندگی و کار می‌کنند.

وی ادامه داد: عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، شامل طیف گسترده‌ای از شرایط محیطی و اجتماعی است که می‌تواند مستقیماً بر کیفیت زندگی و بروز بیماری‌ها اثر بگذارد. مواردی مانند وضعیت اقتصادی و درآمد خانوار، سطح تحصیلات و سواد سلامت، کیفیت مسکن، دسترسی به آب سالم و بهداشتی، امنیت غذایی و حتی شبکه حمایت‌های اجتماعی و خانوادگی از ارکان اصلی این عوامل است. شناسایی این عوامل در سطح یک پزشکی خانواده (پایگاه‌های سلامت)، امکان درمان ریشه‌ای را فراهم می‌کند.

رئیس مرکز بهداشت استان با تحلیل جامع اثرگذاری عوامل مختلف بر سلامت جامعه اظهار داشت: باید پذیرفت که حوزه بهداشت و درمان تنها ۲۰ درصد در سلامت مردم نقش دارد و ۸۰ درصد باقی‌مانده در قالب همکاری‌های بین‌بخشی محقق می‌شود. به طور نمونه، نهادهایی مانند صدا و سیما در اطلاع‌رسانی و سازمان آب و فاضلاب در تأمین آب سالم و سایر موارد از جمله عوامل موثر بر سلامت و ارتقای سلامت جامعه به شمار می‌روند. در این راستا، هر سازمان و نهادی، سهم مشخصی در حفظ سلامت جامعه دارد و هم‌افزایی این نهادها در کنار اجرای دقیق این طرح، می‌تواند منجر به کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی مراجعات غیرضروری به بیمارستان‌ها و صرفه‌جویی در ۲۰ درصد از سرمایه‌های نظام سلامت شود.

دکتر شریفی در خصوص گستره پوشش برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع خاطرنشان کرد: اکنون در فاز اجرای پایلوت طرح در کشور هستیم؛ اما در حال حاضر تمامی روستاهای تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی اهواز با جمعیتی بالغ بر یک میلیون و پانصد هزار نفر در شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر، خدمات سطح یک پزشکی خانواده را دریافت می‌کنند.

وی افزود: در جغرافیای دانشگاه جندی شاپور اهواز، شهرستان کارون به عنوان نقطه پایلوت برگزیده شده است. طبق این برنامه، به ازای هر سه هزار نفر جمعیت در تمامی گروه‌های سنی، یک پزشک خانواده و دو مراقب (شامل یک مراقب سلامت و یک ماما) مستقر خواهند شد تا تمامی خدمات بهداشتی-درمانی و آموزش‌های لازم را از پایه ارائه دهند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز در تشریح مسیر ارجاع توضیح داد: طبق برنامه، ۱۰ تا ۱۵ درصد از افرادی که توسط پزشکی خانواده ویزیت می‌شوند، نیاز به ارجاع به سطح دوم (سرپایی تخصصی) و سطح سوم (فوق‌تخصصی و بستری) خواهند داشت. بیمار پس از تشکیل پرونده الکترونیکی سلامت در مرحله اول و دریافت خدمات از پزشک خانواده، در صورت نیاز به خدمات تخصصی و بستری، از طریق همان پزشک و به صورت الکترونیکی به سطح دو و سه ارجاع می‌یابد. در این سامانه، دسترسی به تخصص‌های پایه از جمله جراحی عمومی، داخلی، زنان و اطفال و همچنین تخصص‌های بیهوشی و پاتولوژی و ... تأمین می‌گردد.

دکتر شریفی به مزایای پذیرش بیمار از طریق نظام ارجاع اشاره کرد و گفت: در صورت طی کردن این مسیر، بیمار در بدو ورود به بیمارستان توسط «ایستگاه ارجاع» شناسایی شده و در کوتاه‌ترین زمان و توسط متخصص پذیرفته می‌شود. در صورت تبعیت کامل بیمار از نظام ارجاع، تمامی هزینه‌های درمانی برای وی رایگان خواهد بود؛ اما در مقابل، افرادی که بدون ارجاع و به صورت مستقیم به بیمارستان مراجعه کنند، ملزم به پرداخت ۱۰۰ درصد هزینه‌های درمانی از جیب خود خواهند بود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز در تشریح نحوه اطلاع‌رسانی این طرح به جامعه، به رویکرد محله‌محوری پزشکی خانواده و نظام ارجاع اشاره کرد و اظهار داشت: علاوه بر اطلاع‌رسانی گسترده از طریق صدا و سیمای خوزستان، فضای مجازی، نصب بیلبوردهای شهری و برگزاری نشست‌های تخصصی با فرماندار کارون، بیمارستان سینا و دیگر دستگاه‌های اجرایی، مراقبان سلامت و کارکنان بهداشتی در سطح محله‌ها و روستاها، تمامی افراد را برای بهره‌مندی از این خدمات فراخوان خواهند کرد. در حال حاضر مراکز جامع سلامت در شهرها و خانه‌های بهداشتی در روستاها، آمادگی کامل برای پذیرش و هدایت مردم به سوی پزشکان خانواده را دارند.

وی افزود: اگر شهروندان از طریق نظام ارجاع و پزشک خانواده اقدام به دریافت خدمات کنند، هزینه‌های کلینیکی و پاراکلینیکی تنها ۱۵ درصد خواهد بود و هزینه‌های بستری نیز به‌طور کامل رایگان است. اما در مقابل، افرادی که این مسیر را نپذیرند و به‌طور مستقیم به مراکز درمانی مراجعه کنند، ملزم به پرداخت ۱۰۰ درصد هزینه‌ها از جیب خود خواهند بود. برای تشویق مردم به ورود به این نظام، چهار ویزیت اول در پزشکی خانواده به‌صورت رایگان ارائه می‌شود و در صورت بروز هرگونه نارضایتی، مکانیسم‌های پیگیری در نزدیک‌ترین مراکز و پایگاه‌های سلامت پیش‌بینی شده است.

دکتر شریفی توضیح داد: پزشکان خانواده علاوه بر تجویز دارو، بر اساس پرونده الکترونیک سلامت، نیازهای تخصصی بیماران را شناسایی کرده و از طریق صدور کد رهگیری، بیمار را به سطح دوم یا سوم ارجاع می‌دهند. در بیمارستان‌ها، ایستگاه‌های ارجاع نیز با کارکنانی آموزش‌دیده مستقر شده‌اند تا بیماران ارجاعی را در کوتاه‌ترین زمان پذیرش کرده و به متخصص مربوطه هدایت کنند. این الگو در حال حاضر در شهرستان کارون به عنوان پایلوت اجرا می‌شود و پس از کسب نتایج مطلوب، به تمامی شهرهای استان خوزستان تعمیم خواهد یافت.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز در پایان، اظهار داشت: تمامی خدمات در این برنامه برای کودکان زیر ۷ سال، مادران باردار و بیماران صعب‌العلاج، ۱۰۰ درصد رایگان است. با توجه به اینکه هدف نهایی طرح، پیشگیری از بیمار شدن مردم است، نگاه ما در سطح یک، کاملاً سلامت‌محور و پیشگیرانه می‌باشد. ما می‌خواهیم با ارتقای سواد سلامت و توانمندسازی مردم، آن‌ها را به اصلاح سبک زندگی و کاهش رفتارهای پرخطر ترغیب کنیم تا بتوانند زندگی سالم و با نشاطی داشته باشند. امانت‌داری در حفظ سلامتی مردم، اولویت اصلی ما در سطح اول بهداشت است.