چالش‌های تشخیص سرطان تخمدان/ چه کسانی باید مشاوره ژنتیک انجام دهند؟

دکتر سمانه بهرامی، جراح و متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ آنکولوژی زنان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان گفت: در روند تشخیص سرطان، بیماری دو سوم زنان در مرحله پیشرفته‌ سرطان تخمدان تشخیص داده می‌شود، چون بسیاری از آن‌ها مبتلا به سرطان تخمدان با علائم مبهم و غیراختصاصی هستند.

دکتر بهرامی تصریح کرد: در مراحل اولیه، اگر بیمار در سنین قبل از یائسگی باشد ممکن است از قاعدگی‌های نامنظم شکایت کند یا در اثر فشار توده تخمدان بر روی مثانه یا روده، از علائم ادراری یا یبوست شاکی باشد. گاهی نیز بیمار از مشکلات گوارشی شاکی می‌شود و به دلیل علائمی مانند کم‌اشتهایی، تهوع، استفراغ، سیری زودرس و نفخ تا سال‌ها ممکن است تحت نظر متخصص گوارش باشد.

وی توضیح داد: گاهی نیز حتی در مراحل پیشرفته بیماری، فرد از تنگی نفس شاکی است یا به دلیل شکایت از بزرگی شکم و آب آوردن شکم، به پزشک مراجعه می‌کند. به دلیل همین موضوع، سرطان تخمدان را در گذشته به عنوان قاتل خاموش معرفی می‌کردند.

این استادیار دانشگاه علوم پزشکی اهواز ادامه داد: ممکن است تا مراحل پیشرفت بیماری، علائم مشخصی برای بیمار ایجاد نشود؛ بنابراین توجه به این علائم غیراختصاصی بسیار حائز اهمیت است و ضرورت مراجعه به پزشک متخصص را برای بررسی بیشتر الزامی می‌کند.

این متخصص زنان و زایمان یادآور شد: بیشتر سرطان‌های تخمدان به صورت تک‌گیر (غیر وراثتی) هستند و تقریبا حدود ۲۵٪ آن‌ها حالت وراثتی و ژنتیکی دارند و در اثر برخی جهش‌ها در ژن‌هایی تحت عنوان BRCA1 و BRCA2 رخ می‌دهند.

دکتر بهرامی تاکید کرد: باید توجه داشت که خطر ابتلا به سرطان تخمدان برای زنانی که سابقه خانوادگی سرطان تخمدان، روده یا پستان دارند، در مقایسه با جمعیت عمومی بیشتر است. البته حدود ۴۰٪ زنان مبتلا به سرطان تخمدان مرتبط با ژنتیک، فاقد سابقه خانوادگی قبل از خودشان هستند.

این جراح و متخصص زنان و زایمان با اشاره به اهمیت انجام تست ژنتیک توضیح داد: به همه زنان مبتلا به سرطان تخمدان پیشنهاد می‌شود، تست ژنتیک را انجام دهند؛ مخصوصا در مواردی که سرطان مهاجم و پیشرفته تخمدان در فرد وجود داشته باشد. از این رو، در تمام زنان مبتلا به سرطان تخمدان و یا در افرادی که دارای سابقه فردی یا خانوادگی سرطان پستان، تخمدان و یا حتی سرطان روده هستند، انجام مشاور ژنتیک توصیه می‌شود.

دکتر بهرامی افزود: گاهی با آنالیز کامل شجره‌نامه توسط یک متخصص ژنتیک، بر اساس تعداد خویشاوندان درجه اول یا درجه دوم مبتلا به سرطان تخمدان، پستان یا روده، تعداد سرطان‌هایی که در سنین کم در خانواده رخ داده و همچنین میزان خطر حامل بودن آن جهش ژنتیکی در فرد قابل بررسی است. بنابراین، باید دقت داشته باشیم که حدود چهل درصد زنان با سرطان ژنتیکی، اولین فرد در خانواده‌ خودشان هستند که به این سرطان مبتلا شده‌اند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با اشاره به روش‌های تشخیصی زودهنگام سرطان تخمدان خاطرنشان کرد: متاسفانه روش مطمئنی برای تشخیص زودهنگام این سرطان وجود ندارد. بر خلاف سرطان دهانه رحم که در آن روش‌های غربالگری مانند پاپ اسمیر و تست HPV (ویروس پاپیلومای انسانی) برای تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم وجود دارد، ولی روش‌های کارآمدی برای تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان وجود ندارد.

وی ادامه داد: تنها در افرادی که با بررسی‌های ژنتیک در ریسک بالای ابتلا به سرطان تخمدان هستند، شاید غربالگری با سونوگرافی واژینال و یا لگنی، آزمایش خون و چک تومور مارکرها در تشخیص زودهنگام کمک کننده باشد.

دکتر بهرامی تاکید کرد: در حال حاضر موثرترین راه برای کاهش این خطر در گروه بسیار پرخطر مرتبط با ژنتیک و بیمارانی که توسط متخصص ژنتیک تشخیص داده شده‌اند، خارج کردن هر دو تخمدان و لوله رحمی دوطرفه تا قبل از سن چهل سالگی است.

این فلوشیپ آنکولوژی زنان در تشریح عوامل خطر ایجاد سرطان تخمدان، گفت: کاهش تعداد تولد زنده، نازایی، شروع دوران قاعدگی زودرس و یائسگی دیررس از جمله عوامل خطر هستند؛ در عین حال عوامل متعددی در کنار مسائل ژنتیکی در بروز انواع سرطان‌ها نقش دارند.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی اهواز همچنین یکی از عوامل محتمل ایجاد سرطان تخمدان را شاخص توده بدنی بالا و در واقع افزایش وزن عنوان کرد و گفت: با تغذیه سالم و انجام فعالیت بدنی منظم، ورزش و اصلاح سبک زندگی می‌توان خطر ابتلا به سرطان تخمدان را کاهش داد.

دکتر بهرامی با اشاره به عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به سرطان اظهار داشت: عوامل محیطی مانند آلودگی هوا، مصرف سیگار، مصرف مواد غذایی آلوده به سموم و آفت‌کش‌ها و رژیم‌های غذایی پرچرب، مصرف کم میوه و سبزیجات، بی‌تحرکی و سبک زندگی نادرست از جمله مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به سرطان هستند.

وی اظهار داشت: با مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها مانند سلنیوم، ویتامین C، ویتامین E و مصرف فیبرها در سبزیجات، میوه‌ها و حبوبات از آسیب به سلول‌ها و بروز تغییرات بدخیمی می‌توان جلوگیری کرد.