تمرکز ویژه طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع بر شناسایی عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت

به گزارش وب‌دا خوزستان، دکتر مژگان قاسمی، معاون فنی مرکز بهداشت خوزستان در نشست مجمع سلامت شهرستان کارون که با محوریت تبیین برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع، امروز پنجشنبه ۲۸ خردادماه ۱۴۰۵ با حضور دکتر حاتم بوستانی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز و مسئولان شهری در محل فرمانداری برگزار شد، اظهار داشت: اجرای دقیق برنامه پزشکی خانواده، کارآمدترین استراتژی برای تحقق عدالت در سلامت و مدیریت بهینه منابع است که علاوه بر ارتقای شاخص‌های بهداشتی، بستری پایدار برای ارائه خدمات یکپارچه به آحاد جامعه فراهم می‌کند.

وی با استناد به گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت تصریح کرد: نظام پزشکی خانواده و ارجاع، بهترین الگوی پاسخگو برای تأمین، حفظ و ارتقای سلامت عمومی است؛ به‌طوری‌که پیاده‌سازی این نظام می‌تواند بین ۱۵ تا ۳۰ درصد از مراجعات غیرضروری به مراکز درمانی را کاهش داده و منجر به صرفه‌جویی ۲۰ درصدی در اعتبارات سلامت شود. همچنین این طرح با ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات، تأثیر معناداری بر کاهش نرخ بستری در بیمارستان‌ها خواهد داشت.

دکتر قاسمی با تبیین سطوح چهارگانه این برنامه ملی افزود: بر اساس استانداردهای جهانی، هدف ما ارائه خدمات باکیفیت و جامع در نزدیک‌ترین محل زندگی مردم با کمترین هزینه، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار است. در این ساختار، «نظام خودمراقبتی» به‌عنوان سطح پایه توسط خانواده‌ها و با راهبری حوزه بهداشت اجرا می‌شود و به دنبال آن، سطح اول (پزشک عمومی)، سطح دوم (خدمات تخصصی سرپایی) و سطح سوم (خدمات فوق‌تخصصی و بستری) زنجیره درمان را تکمیل می‌کنند.

معاون فنی مرکز بهداشت خوزستان بر ضرورت پوشش بیمه‌ای همگانی برای تمامی شهروندان و اتباع قانونی تأکید کرد و گفت: در این الگو، هر پزشک مسئولیت جمعیت مشخصی را بر عهده دارد و بیماران پس از ویزیت در سطح یک، در صورت نیاز به‌صورت الکترونیک به سطوح بالاتر ارجاع می‌شوند. نکته حائز اهمیت این است که پزشک خانواده موظف به نوبت‌گیری برای بیمار در سطوح تخصصی است که این اقدام نه‌تنها از سرگردانی مردم در مراکز درمانی جلوگیری می‌کند، بلکه فرآیند درمان را هوشمند و هدفمند می‌سازد.

وی همچنین به تشریح جزئیات عملیاتی و ساختار نیروی انسانی این طرح پرداخت و خاطرنشان کرد: در مناطق شهری به ازای هر ۳ هزار نفر جمعیت، یک پایگاه سلامت با حضور یک پزشک و دو مراقب سلامت راه‌اندازی می‌شود. در مناطق روستایی نیز به ازای هر ۸ هزار نفر، یک مرکز جامع سلامت پیش‌بینی شده است که خدماتی نظیر دندانپزشکی، مشاوره روان و تغذیه را ارائه می‌دهند. در این سیستم، زنجیره ارجاع با یک «نظام بازخورد» تکمیل می‌شود؛ به این معنا که متخصصان سطح دو موظفند نتیجه اقدامات را به پزشک خانواده گزارش دهند تا مراقبین سلامت اطمینان حاصل کنند که بیمار ۱۰۰ درصد فرآیند درمانی خود را به پایان رسانده است.

دکتر قاسمی با تبیین رویکرد ویژه نظام سلامت به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت اظهار داشت: برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع فراتر از مباحث درمانی، به شرایط محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که فرد در آن متولد شده، رشد کرده و سالمند می‌شود، توجه ویژه‌ای دارد. هدف راهبردی ما در برنامه این است که بر روی تمامی عوامل زمینه‌ای که سلامت شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهند، مداخلات هدفمند و پیشگیرانه انجام دهیم.

معاون فنی مرکز بهداشت خوزستان درباره نقش مدیریتی پزشکان در ارتقای سلامت محله‌محور تصریح کرد: پزشک مسئول در هر مرکز، ریاست هیئت‌امنای آن واحد را بر عهده می‌گیرد و موظف است با شناسایی دقیق ذینفعان محیطی و استخراج «پروفایل سلامت منطقه»، مشکلات بهداشتی را اولویت‌بندی کند. در این الگو، پزشک با همکاری مدیران و رؤسای ارگان‌های محلی، مداخلات محیطی لازم را برای حل چالش‌های سلامت منطقه طراحی و به مرحله اجرا درمی‌آورد.

وی بر الزامات نوبت‌دهی الکترونیک در نظام ارجاع تأکید کرد و گفت: تشخیص نیاز به دریافت خدمات تخصصی و اخذ نوبت الکترونیک مستقیماً بر عهده پزشک خانواده است؛ با این حال، بیمار این حق را دارد که بر اساس «نقشه ارجاع»، زمان مراجعه و پزشک متخصص یا مرکز درمانی مورد نظر خود را انتخاب کند. باید به این نکته توجه داشت که در صورت مراجعه مستقیم و خارج از نظام ارجاع، تمامی مسئولیت‌های نوبت‌گیری و هزینه‌های درمانی بر عهده شخص بیمار خواهد بود.

دکتر قاسمی با تبیین ساختار اجرایی پذیرش بیماران، بر ضرورت راه‌اندازی «ایستگاه ارجاع» در تمامی سطوح درمانی تأکید کرد و افزود: در حال حاضر بیمارستان سینا دارای ایستگاهی مجهز است که متولی آن، مسئولیت مدیریت و پذیرش تمامی ارجاعات ارسالی از سطح یک را بر عهده دارد. این ایستگاه‌ها وظیفه دارند حتی افرادی را که بدون مراجعه به پزشک خانواده و به‌صورت مستقیم قصد ورود به سطوح بالاتر دارند، ساماندهی کرده و جهت ورود به چرخه اصولی دریافت خدمات، راهنمایی‌های لازم را ارائه دهند.

وی در ادامه به دسته‌بندی خدمات تخصصی در سطوح دوم و سوم پرداخت و تشریح کرد: پزشکان متخصص و فوق‌تخصص در این طرح به دو گروه اصلی تقسیم شده‌اند؛ گروه نخست شامل ۸ رشته از جمله کودکان، زنان و زایمان، داخلی، جراحی عمومی، بیهوشی، پاتولوژی، رادیولوژی و بیماری‌های قلب و عروق است. گروه دوم نیز طیف گسترده‌ای از تخصص‌ها نظیر مغز و اعصاب، ارتوپدی، جراحی مغز و اعصاب، پوست، بیماری‌های عفونی، جراحی کلیه و مجاری ادراری، چشم‌ پزشکی، روانپزشکی، طب فیزیکی و توانبخشی، گوش‌و‌حلق‌و‌بینی و همچنین رشته‌های فوق‌تخصصی را در بر می‌گیرد تا تمامی نیازهای درمانی شهروندان پوشش داده شود.

معاون فنی مرکز بهداشت خوزستان، آگاه‌سازی و فرهنگ‌سازی را رکن اصلی موفقیت این برنامه ملی دانست و خاطرنشان کرد: اگر اجرای این مقوله به دغدغه اصلی مردم تبدیل نشود، تلاش‌های اجرایی به نتایج مطلوب نخواهد رسید. هدف از برگزاری این نشست‌ها، تبیین دقیق جایگاه مردم در این نظام و کاهش هزینه‌های مستقیم از جیب شهروندان است تا عدالت در سلامت به‌معنای واقعی کلمه محقق شود.

دکتر قاسمی از رایگان بودن خدمات برای گروه‌های خاص در این طرح خبر داد و گفت: در قالب این برنامه، ۴ نوبت اول ویزیت در هر سال برای تمامی افراد کاملاً رایگان است و از نوبت پنجم، تنها ۵۰ درصد تعرفه دولتی توسط بیمار پرداخت می‌شود. همچنین خدمات درمانی برای افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند فشار خون و دیابت، مادران باردار، بیماران صعب‌العلاج و کودکان زیر ۷ سال کاملا رایگان پیش‌بینی شده است.

وی در پایان، درباره هزینه‌های بستری و خدمات پاراکلینیک تصریح کرد: در صورتی که بیمار از مسیر قانونی نظام ارجاع به بیمارستان منتقل شود، تمامی هزینه‌های بستری وی رایگان خواهد بود. هرچند در ۶ ماهه نخست اجرای طرح، بیمه‌ها ملاحظاتی را برای افرادی که خارج از نظام ارجاع مراجعه می‌کنند در نظر گرفته‌اند، اما پس از گذشت این دوره، تمامی هزینه‌ها خارج از نظام ارجاع به‌صورت آزاد محاسبه خواهد شد.