تنگی‌نفس مکرر همراه با سرفه و خس‌خس نیازمند پیگیری جدی است

دکتر فرهاد ابول‌نژادیان، فوق‌تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، ضمن بررسی ابعاد پنهان بحران تنفسی و ارائه پروتکل‌های نجات‌بخش برای بیماران و عموم مردم، تأکید کرد: گرد و غبار تنها یک عامل تحریک‌کننده‌ی گذرا نیست.

دکتر ابول‌نژادیان گفت: بسیاری تصور می‌کنند گرد و غبار فقط باعث سرفه و خارش گلو می‌شود، اما واقعیت علمی بسیار نگران‌کننده‌تر است. مواجهه مکرر با ذرات ریز و آلاینده‌هایی مانند فلزات سنگین، می‌تواند منجر به التهاب مزمن راه‌های هوایی، تغییر ساختار برونش‌ها و حتی افت تدریجی و جبران‌ناپذیر عملکرد ریه شود؛ به‌ویژه اگر ذرات ریز (PM2.5) و آلاینده‌های همراه مثل فلزات سنگین یا اندوتوکسین‌ها وجود داشته باشند.

فوق‌تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی به بیماران مبتلا به آسم در روزهای اوج آلودگی، توصیه کرد: بیماران باید درمان‌های کنترل کننده منظم را ادامه دهند و هرگز قطع نکنند. در صورت ضرورت به خروج از منزل حتماً از ماسک‌های استاندارد مانند N95 و در صورت نیاز، پیش از خروج از منزل، طبق دستور پزشک از اسپری‌های کوتاه‌اثر (مانند سالبوتامول) استفاده شود. محدود کردن فعالیت بیرون به‌خصوص ورزش، بستن پنجره‌ها و استفاده از تصفیه‌کننده هوا در منزل نیز از دیگر اقداماتی است که بیماران مبتلا به آسم در روزهای اوج آلودگی باید انجام دهند.

دکتر ابول‌نژادیان با اشاره به نقش رطوبت، کپک‌ها و گرد و غبار در آلرژی تنفسی، آن را دشمن پنهان در خانه‌ها عنوان کرد و گفت: در مناطق گرم و مرطوب، اسپورهای قارچی و کپک‌ها نقش بسیار پررنگی در بروز آلرژی دارند و گاهی حتی از گرد و غبار هم خطرناک‌تر عمل می‌کنند. گرد و غبار بیشتر نقش ناقل را دارد، اما کپک‌ها عامل اصلی بروز رینیت و آسم آلرژیک هستند؛ در حالی که گرد و غبار بیشتر به‌عنوان تحریک‌کننده و ناقل آلرژن‌ها عمل می‌کند.

وی کنترل رطوبت و رفع فوری نشت آب و نم‌زدگی برای ایمن‌سازی محیط خانه را حیاتی دانست و افزود: گرمای شدید، محرک مستقیم حمله آسم است؛ از این رو، کنترل رطوبت (ترجیحاً کمتر از۵۰٪) با تهویه یا رطوبت‌گیر، جلوگیری از نشت آب و رفع سریع نم‌زدگی، تمیز کردن دوره‌ای سطوح مستعد کپک مانند حمام و آشپزخانه، استفاده از فیلترهای مناسب در سیستم تهویه و پرهیز از نگهداری فرش و وسایل پارچه‌ای در محیط‌های مرطوب از دیگر راهکارهای ایمن‌سازی محیط به شمار می‌رود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز اظهار داشت: حتی بدون آلرژی فصلی، گرمای شدید می‌تواند باعث تحریک مجاری تنفسی شود. مکانیسم‌هایی شامل افزایش از دست رفتن آب از راه‌های هوایی و خشکی مخاط، افزایش اوزون و آلاینده‌ها در هوای گرم و گاهی تغییرات ناگهانی دما (مثلاً ورود از محیط گرم به فضای بسیار خنک) نیز می‌تواند در تحریک مجاری تنفسی موثر باشد.

فوق‌تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی در توصیه‌ به بیماران برای فعالیت بیرون از منزل خاطرنشان کرد: پرهیز از فعالیت در ساعات اوج گرما (ظهر تا عصر)، انجام فعالیت در زمان صبح زود یا غروب، مصرف مایعات کافی، همراه داشتن اسپری سالبوتامول، کاهش شدت فعالیت بدنی در روزهای بسیار گرم یا آلوده از مواردی است که این بیماران باید به آن توجه داشته باشند.

دکتر ابول‌نژادیان افتراق تنگی نفس ناشی از آسم با تنگی نفس ناشی از گرما یا کم‌آبی را موضوعی بسیار مهم دانست و تصریح کرد: تأخیر در تشخیص آسم می‌تواند خطرناک باشد. خس‌خس سینه، سرفه مداوم (به‌ویژه در شب یا پس از فعالیت)، احساس فشار و سنگینی در قفسه سینه و پاسخ مثبت و سریع به اسپری‌های استنشاقی از مهمترین نشانه‌های تشخیصی آسم و آلرژی هستند.

وی هشدار داد: در مقابل، هنگام گرمازدگی یا کم‌آبی، علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تعریق شدید یا برعکس خشکی پوست بیشتر دیده می‌شود و معمولاً خس‌خس یا پاسخ به داروهای آسم وجود ندارد. بسیاری از مردم، تنگی نفس ناشی از بیماری ریوی را به اشتباه با خستگی ناشی از کم‌آبی یا گرمازدگی یکی می‌دانند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز برای مدیریت فعالیت‌های روزانه اظهار داشت: پیشنهاد می‌شود افراد باید فعالیت‌های بدنی سنگین را به ساعات صبح زود یا غروب موکول کنند و از فعالیت در ساعات اوج گرما (ظهر تا عصر) اکیداً خودداری نمایند.

دکتر ابول‌نژادیان خاطرنشان کرد: اگر تنگی نفس فرد تکرارشونده است یا با سرفه و خس‌خس همراه باشد، نباید آن را صرفاً به گرما نسبت دهید؛ این یک پیام هشدار از سوی ریه‌های فرد است که باید حتماً توسط متخصص بررسی شود.